Ανακάλυψα ένα σπουδαίο άρθρο για το φεμινισμό και το μαρξισμό:
Mac Kinnon Catharine A(1992). ‘‘Feminism, Marxism, method and the state. An agenda for theory’,Signs, 19 Journal of Women in Culture and Society, Special Issue: Feminist Theory,Spring, Vol. Νο 3. pp. 515-544
Κάνω μια πρόχειρη περίληψη αυτών που θεώρησα σημαντικά.
Η σεξουαλικότητα είναι για το φεμινισμό ό,τι είναι η εργασία για το μαρξισμό: αυτό που ανήκει τόσο αποκλειστικά σε κάθε άτομο, κι όμως του αφαιρείται.
Στο φεμινισμό ενυπάρχει μια παράλληλη υπόθεση: η μορφοποίηση, η κατεύθυνση και η έκφραση της σεξουαλικότητας οργανώνει την κοινωνία σε δύο φύλα – γυναίκες και άνδρες – και αυτή η διαίρεση ενυπάρχει στο σύνολο των κοινωνικών σχέσεων.
Η θέση του άρθρου είναι ότι ο φεμινισμός και ο μαρξισμός μπορούν αμοιβαία να αντλούν στοιχεία, χωρίς για την ώρα να αντιμετωπίζουν τις βαθιές διαφορές μεταξύ τους. Στον καπιταλισμό οι γυναίκες εμφανίζονται ως εμπορεύματα. Αυτό σημαίνει ότι η σεξουαλικότητα των γυναικών ως αντικείμενο για τους άνδρες, αποκτάει αξία
Η πιο δυνατή περιγραφή σεξουαλικής αντικειμενοποίησης που γνωρίζω περιέχεται στην ακόλουθη περιγραφή του τρόπου που παρουσιάζονται οι γυναίκες στην τέχνη και στα μέσα μαζικής επικοινωνίας:
“Σύμφωνα με τη χρήση και τις κοινωνικές συμβάσεις, οι οποίες επιτέλους αμφισβητούνται, αλλά δεν έχουν καθόλου ξεπεραστεί, η κοινωνική παρουσία της γυναίκας είναι διαφορετικού είδους από του άνδρα. Η παρουσία του άνδρα υποδηλώνει τι είναι ικανός να κάνει σε σένα ή για σένα. Αντίθετα, η παρουσία της γυναίκας εκφράζει τη δική της στάση απέναντι στον εαυτό της, και καθορίζει τι μπορεί και τι δεν μπορεί να της κάνουν”.
Να έχεις γεννηθεί γυναίκα σημαίνει να έχεις γεννηθεί σ’ ένα περιορισμένο και οριοθετημένο χώρο, στη φύλαξη των ανδρών. Η κοινωνική παρουσία των γυναικών εξελίχθηκε μέσα από την ευφυία τους να ζουν κάτω από τέτοια κηδεμονία και σε ένα τόσο περιορισμένο χώρο. Αυτό όμως έγινε σε βάρος της γυναικείας υπόστασης που χωρίστηκε στα δύο. Μια γυναίκα πρέπει συνεχώς να επιτηρεί τον εαυτό της. Σχεδόν πάντα την ακολουθεί η δική της εικόνα του εαυτού της… φτάνει να θεωρεί τον επιτηρητή και τον επιτηρούμενο μέσα της σαν δύο συστατικά αλλά πάντα διακεκριμένα στοιχεία της ταυτότητάς της ως γυναίκας. Χρειάζεται να εξετάζει όλα όσα είναι και όλα όσα κάνει γιατί το πώς φαίνεται στους άλλους, και τελικά πώς φαίνεται στους άνδρες, έχει αποφασιστική σημασία για ό,τι συνήθως θεωρείται επιτυχία στη ζωή της. Η δική της αίσθηση για την ύπαρξή της έχει αντικατασταθεί από την αίσθηση εκτίμησης της ύπαρξής της από έναν άλλο. Μπορεί κανείς να το απλοποιήσει αυτό λέγοντας: οι άνδρες ενεργούν, οι γυναίκες φαίνονται. Οι άνδρες κοιτάζουν τις γυναίκες. Οι γυναίκες παρατηρούν τους εαυτούς τους να τις κοιτάζουν. Αυτό καθορίζει όχι μόνο τις περισσότερες σχέσεις ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες, αλλά και τη σχέση των γυναικών με τον εαυτό τους. Ο επιτηρητής της γυναίκας μέσα της είναι αρσενικός, η επιτηρούμενη θηλυκή. Έτσι μετατρέπει τον εαυτό της σε αντικείμενο – και ειδικότερα ένα αντικείμενο θέασης: ένα αξιοθέατο” (New York: Viking Press, 1972).
Η γυναίκα μέσα από τα ανδρικά μάτια είναι σεξουαλικό αντικείμενο, αυτό μέσα από το οποίο ο άνδρας γνωρίζει τον εαυτό του, ταυτόχρονα ως άνδρας και ως υποκείμενο. Ο ερωτισμός που αντιστοιχεί σ’ αυτό είναι “η χρήση των πραγμάτων για να αποκτηθεί εμπειρία του εγώ”.
Η αντικειμενοποίηση κάνει τη σεξουαλικότητα υλική πραγματικότητα της ζωής των γυναικών, και όχι απλά ζήτημα ψυχολογίας, αντιλήψεων ή ιδεολογίας. Εξαφανίζει τη διάκριση πνεύματος/ύλης στην οποία στηρίζεται αυτή η διαίρεση. Όπως η αξία του εμπορεύματος, έτσι και η δυνατότητα των γυναικών να είναι σεξουαλικά επιθυμητές, φετιχοποιείται: παρουσιάζεται ως ιδιότητα του ίδιου του αντικειμένου, αυθόρμητη και εγγενής, ανεξάρτητη από την κοινωνική σχέση που την κατασκευάζει, ανεξέλεγκτη από την εξουσία που την προϋποθέτει. Είναι βοηθητικό αν το αντικείμενο συνεργάζεται: απ’ όπου και ο κολπικός οργασμός. Απ’ όπου και οι ψεύτικοι οργασμοί γενικά . Η σεξουαλική οντότητα των γυναικών, όπως η τόλμη των ανδρών, δεν είναι λιγότερο αληθινή επειδή είναι μυθική. Είναι ενσωματωμένη. Τα εμπορεύματα έχουν αξία, αλλά μόνο γιατί η αξία είναι κοινωνική ιδιότητα.
Μια παρόμοια ανάλυση της “επιθυμίας” υπάρχει στην περιγραφή του άνδρα από τους Deleuze και Guattari ως “μηχανής πόθου”, του άνδρα σε σχέση με τον κόσμο των αντικειμένων: “Όχι ο άνδρας ως βασιλιάς της δημιουργίας, αλλά μάλλον ως το ον που
βρίσκεται σε άμεση σχέση με την εσωτερική ζωή κάθε είδους ή με όλα τα είδη όντων, που έχει ευθύνη ακόμη και για τα άστρα και τα ζώα, και που συνεχώς μπήγει μια μηχανή-όργανο σε μια μηχανή-ενέργεια, ένα δέντρο στο κορμί του, ένα βυζί στο στόμα του, τον ήλιο στον πισινό του. Ο αιώνιος φύλακας των μηχανών του σύμπαντος (Deleuze και Guattari (ο.π. νο 1), σελ. 4).
Συνειδητοποιώντας ότι οι γυναίκες, κοινωνικά, κατοικούν τον κόσμο των αντικειμένων μετατρέπει αυτή τη συζήτηση σε μια αρκετά ακριβή περιγραφή της φεμινιστικής ανάλυσης για τη δυνατότητα των γυναικών να είναι επιθυμητές στον άνδρα – το βυζί στο στόμα του, η μηχανή – ενέργεια όπου συνεχώς μπήγει τη μηχανή – όργανο.
